📑عنوان پایان‌نامه: بررسی فرصت ها و تهدید های هوش مصنوعی در حوزه الهیات📑

🖋نویسنده: زهرا جلیلی امجدی (۱۴۰۴)

📌چکیده: تحول شتابان #هوش_مصنوعی در جهان معاصر، صرفاً به‌منزله پیشرفت ابزارهای فناورانه نیست، بلکه نشان‌دهنده تغییری عمیق در الگوهای معرفت، عقلانیت و شیوه تولید معنا است. ورود سامانه‌های هوشمند به عرصه تحلیل، استنتاج و تصمیم‌سازی، پرسش‌های بنیادینی را در حوزه #الهیات و به‌ویژه کلام اسلامی پدید آورده است؛ پرسش‌هایی که به نسبت عقل انسانی با فناوری، جایگاه فاعلیت و اختیار، و حدود اعتبار معرفتی ابزارهای غیرانسانی بازمی‌گردد. 

پژوهشگران حوزه هوش مصنوعی تصریح می‌کنند که این فناوری از سطح پردازش صرف داده عبور کرده و وارد قلمرو داوری و پیشنهاد معرفتی شده است، امری که پیامدهای معرفت‌شناختی گسترده‌ای به همراه دارد. در سنت #کلام اسلامی، #عقل به‌عنوان یکی از ارکان اساسی فهم دین و دفاع عقلانی از آموزه‌های وحیانی شناخته می‌شود.

 متکلمان مسلمان همواره بر نقش فعال عقل انسانی در ادراک، استدلال و انتخاب تأکید داشته‌اند. از این منظر، هوش مصنوعی می‌تواند به‌عنوان ابزاری کمکی در سامان‌دهی داده‌های کلامی، تحلیل متون اعتقادی و آموزش نظام‌مند #معارف_دینی مورد استفاده قرار گیرد، بی‌آنکه جایگزین عقل انسان شود. برخی پژوهش‌ها در حوزه دین‌پژوهی دیجیتال نشان می‌دهد که فناوری‌های نوین، در صورت کنترل معرفتی، می‌توانند در خدمت تبیین و آموزش دین قرار گیرند.

 در عین حال، #تهدید های جدی نیز در این حوزه قابل طرح است. از جمله می‌توان به تضعیف نقش عقل تأملی انسان، واگذاری داوری معرفتی به الگوریتم‌ها، و شکل‌گیری نوعی اعتماد غیرانتقادی به خروجی‌های هوش مصنوعی اشاره کرد. این وضعیت می‌تواند به نوعی «اقتدار شبه‌معرفتی» بینجامد که با #مبانی_توحیدی و #انسان‌شناسی کلام اسلامی در تعارض است.

 برخی متفکران معاصر هشدار داده‌اند که فناوری‌های هوشمند، در صورت فقدان چارچوب اخلاقی و معرفتی، زمینه نوعی بت‌وارگی مدرن را فراهم می‌کنند. با روش تحلیلی- توصیفی و با تکیه بر مبانی کلام اسلامی، به بررسی فرصت‌ها و تهدیدهای هوش مصنوعی در حوزه الهیات می‌پردازد و می‌کوشد ضمن تبیین جایگاه عقل، اختیار و فاعلیت انسانی، چارچوبی کلامی برای مواجهه مسئولانه با این پدیده نوظهور ارائه دهد. نوآوری تحقیق در آن است که هوش مصنوعی را نه صرفاً به‌عنوان ابزار فنی، بلکه به‌مثابه مسئله‌ای معرفتی در قلمرو کلام اسلامی مورد بررسی قرار می‌دهد؛ مسئله‌ای که مستقیماً با مباحث #عقل، #انسان و #توحید مرتبط است.

https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/25ade70a153031a7c24b2a79188cedf8