از پرسش تا فهم: الگوی داربست‌زنی آموزشی در مناظرۀ امام‌رضا(ع) با عمران صابی
پذیرفته شده برای ارائه شفاهی
کد مقاله : 1069-6THEOCONF
نویسندگان
استادیار گروه آموزش زبان و ادبیات عرب، دانشگاه فرهنگیان، صندوق‌پستی 889-14665 تهران، ایران
چکیده
مناظرۀ امام رضا(ع) با عمران صابی، افزون بر اهمیت کلامی، نمونه‌ای درخور تأمل از آموزش الهیات در قالب گفت‌وگویی هدایتگر و مخاطب‌محور است. مسئلۀ پژوهش حاضر چگونگی هدایت مخاطب از پرسش‌های بنیادین به فهم مفاهیم توحیدی و بازسازی موضع فکری اوست. پژوهش با رویکرد کیفی و روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده و متن مناظره در عیون اخبار الرضا(ع) به‌عنوان پیکرۀ اصلی تحلیل بررسی شده است. چارچوب نظری پژوهش بر ساخت‌گرایی اجتماعی ویگوتسکی و مفهوم داربست‌زنی آموزشی استوار است. واحد تحلیل کنش‌های گفت‌وگویی و آموزشی امام‌رضا(ع) و واکنش‌های مرتبط عمران صابی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که فرایند هدایت مخاطب در پنج مرحله شکل می‌گیرد: ایجاد فضای امن برای پرسشگری، حرکت مرحله‌ای از پرسش به فهم، استفاده از تمثیل برای میانجی‌گری شناختی، ارزیابی پیوستۀ فهم و تنظیم پاسخ، و حرکت از فهم هدایت‌شده به استقلال فکری. شواهد متن نشان می‌دهد که امام با دعوت به پرسش، تعیین قواعد اخلاقی، تفکیک مفاهیم، طرح پرسش‌های راهنما، بهره‌گیری از تمثیل آینه و نور و توجه به واکنش مخاطب، پیچیدگی مسئلۀ کلامی را به‌صورت تدریجی مدیریت می‌کند. در این فرایند، فهم مخاطب نه با پذیرش لفظی، بلکه با توانایی او در پیگیری استدلال، طرح پرسش‌های دقیق‌تر و اتخاذ موضع مستقل آشکار می‌شود.. برآیند این عناصر الگویی پنج‌مرحله‌ای برای آموزش الهیات ارائه می‌دهد: امنیت‌سازی← استدلال مرحله‌ای← میانجی‌گری با مثال← پایش فهم← استقلال فکری. الگوی پیشنهادی می‌تواند مبنایی مفهومی برای طراحی واحد یادگیری آموزش الهیات پرسش‌محور، گفت‌وگوی بین‌دینی و فعالیت‌های یادگیری مبتنی بر استدلال باشد.
کلیدواژه ها