بازسازی و نقد رویکرد کاوش مفهومی در آموزش دینی

پذیرفته شده برای ارائه شفاهی

کد مقاله : 1080-6THEOCONF

گروه آموزش معارف اسلامی،دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

آموزش دینی در مدرسه با این پرسش اساسی مواجه است که دانش‌آموز چه چیزی و چگونه باید بیاموزد. آیا هدف ، انتقال مجموعه‌ای از اطلاعات درباره‌ی دین است، یا آموزش دینی باید دانش‌آموز را در فرایندی برای شکل‌گیری فهم، تفسیر و بازاندیشی قرار دهد؟ رویکرد کاوش مفهومی، که در آثار کلایو اریکر صورت‌بندی شده، یکی از پاسخ‌ها به این مسئله است و بر مبانی یادگیری سازنده‌گرا استوار است. اریکر این رویکرد را روشی برای یادگیری در آموزش دینی معرفی می‌کند که با ایجاد جهت مشخص برای یادگیری، آن را هدفمندتر می‌سازد.
مقاله‌ی حاضر با تحلیل مفهومی و با هدف معرفی، بازسازی و نقد رویکرد کاوش مفهومی، ابتدا خاستگاه و مبانی نظری آن، به‌ویژه نقش تجربه‌ی قبلی یادگیرنده، ساخت معنا، یادگیری اجتماعی و جایگاه مفهوم را بررسی کرده، سپس ساختار و مراحل اجرای آن را توضیح داده و ظرفیت‌ها و چالش‌هایش را در مقایسه با برخی رویکردهای رقیب بررسی میکند. برای روشن‌تر شدن فرایند، آموزش مفهوم حج در بستر مفهوم زیارت به‌عنوان نمونه بررسی شده است. یافته‌ی اصلی مقاله آن است که ویژگی متمایز کاوش مفهومی، پیوند دادن تجربه و پیش‌فهم دانش‌آموز با کاوش مفهومی، مواجهه با دیدگاه‌ها و معانی درون سنت دینی و بازاندیشی در فهم اولیه است. در عین حال، موفقیت این رویکرد به انتخاب مناسب مفهوم، طراحی دقیق مسیر کاوش، استفاده از منابع دینی و توانایی معلم در هدایت فرایند وابسته است. بر این اساس، کاوش مفهومی می‌تواند چارچوبی برای حرکت آموزش دینی از انتقال صرف اطلاعات به سوی فهم مفهومی، توانایی تفسیر و بازاندیشی فراهم آورد

آموزش دینی؛ کاوش مفهومی؛ کلایو اریکر؛ یادگیری سازنده گرا؛ سواد دینی